วิริยเจตสิก

วิริยเจตสิก คือ ความเพียรเพื่อให้ได้อารมณ์ การที่จะเกิดความเพียร เนื่องมาจากพิจารณาเห็นสังเวชวัตถุ ๘ ประการ คือ

๑. ความเกิด พิจารณาเห็นความเกิดบ่อยๆ เป็นทุกข์ จึงเกิดความเพียร

๒. ความแก่ พิจารณาโทษและภัยของการแก่ จึงเร่งรีบศึกษาธรรมก่อนแก่

๓. ความเจ็บไข้ พิจารณาเห็นความเจ็บไข้เป็นภัย ตอนไม่เจ็บไข้จึงรีบปฏิบัติธรรม

๔. ความตาย พิจารณาเห็นคนตายแล้วศึกษาปฏิบัติธรรมไม่ได้ จึงรีบปฏิบัติ

๕. พิจารณาเห็นทุกข์ที่อยู่ในนรก เกิดความกลัว จึงรีบขวนขวายหาธรรม

๖. เห็นการเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานเป็นทุกข์ จึงเพียรปฏิบัติธรรมให้พ้นจากการเป็น เดรัจฉาน

๗. พิจารณาเห็นการเกิดเป็นเปรต มีความทุกข์ทรมาน จึงเพียรหาทางให้พ้น

๘. พิจารณาเห็นทุกข์ของการเกิดเป็นอสุรกาย จึงเพียรหาทางที่ไม่ต้องไปเป็นอสุรกาย


วิริยเจตสิก มีลักขณาทิจตุกะ ดังนี้

มีความอุตสาหะ เป็นลักษณะ

มีการอุดหนุนค้ำชูสหชาตธรรม เป็นกิจ

มีการไม่ย่อท้อถดถอย เป็นผล

มีความสลด เป็นเหตุใกล้